Vlada Srbije usvojila je 20. avgusta 2026. godine Predlog zakona o izmenama i dopunama Zakona o crkvama i verskim zajednicama, kojim se crkvama i verskim zajednicama omogućava institucionalno širenje delatnosti na svim nivoima obrazovanja — od predškolskog vaspitanja, preko osnovnog i srednjeg, do visokog obrazovanja — i njihovo uključivanje u jedinstveni obrazovni sistem države.
Šta zakon menja
Crkve i verske zajednice su i po sada važećem zakonu mogle da osnivaju predškolske ustanove, osnovne škole, gimnazije, stručne i umetničke srednje škole i fakultete. Novina koju donose izmene jeste integracija svih tih ustanova u jedinstveni pravni okvir koji važi za ostale obrazovne subjekte u Srbiji — čime se, kako se navodi u obrazloženju, ujednačavaju standardi kvaliteta, nastavnih programa, licenciranja i akreditacije za sve obrazovne ustanove, bez obzira na osnivača.
Prema saopštenju Vlade, predloženim rešenjima:
– obezbeđuje se primena jedinstvenih standarda kvaliteta, programa, licenciranja i akreditacije, uz uvažavanje specifičnosti ustanova čiji su osnivači crkve i verske zajednice;
– posebno se uređuje normativni okvir za visokoškolske ustanove Srpske pravoslavne crkve, uz eksplicitno prepoznavanje njihovog „posebnog društvenog značaja za razvoj obrazovanja, nauke i kulture, kao i očuvanje duhovnog i nacionalnog identiteta srpskog naroda i Srbije“.
Osnivanje univerziteta SPC i hitna procedura
Predlog zakona je ušao i u skupštinsku proceduru, a njime je predviđeno i osnivanje posebnog univerziteta Srpske pravoslavne crkve. Predlagač traži da zakon bude usvojen po hitnom postupku, uz obrazloženje da bi njegovo nedonošenje po redovnoj proceduri moglo da izazove „štetne posledice po rad crkava i verskih zajednica i njihovih institucija“.
Podsetimo, poslednjih nedelja u fokusu je bila Jovina gimnazija u Novom Sadu, oko koje traje spor nakon izjave ministra prosvete da je školu izvorno osnovala Srpska pravoslavna crkva, što je otvorilo pitanje mogućeg vraćanja škole crkvi. Deo obrazovne javnosti tu inicijativu ocenjuje kao „korak unazad“.
Izmene Zakona o crkvama usvajaju se paralelno sa širim setom promena u prosvetnim zakonima (Zakon o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja), koje se odnose na status nastavnika, rad saveta roditelja i druga pitanja, a oko kojih prosvetni sindikati imaju primedbe — ali te izmene se odnose na drugi zakonski akt i nisu direktno povezane sa današnjom odlukom o crkvama.